Vandaag herdenken mensen overal ter wereld hun doden. Het is Allerzielen, een van oorsprong katholieke herdenkingsdag, inmiddels geadopteerd door andere- en niet-religieuzen. Vooral in de zuidelijke landen en in Latijns Amerika is het vandaag erg druk op de begraafplaatsen. Prachtig, dat samen gedenken van diegenen die er niet meer zijn. Maar ik heb er niets mee. Mij zie je vandaag niet bij een graf staan.
Ik heb niets met gezamenlijk een dode zanger herdenken in een stadion.
Ik heb niets met het gezamenlijk stil staan bij het verlies van alle overledenen.
Ik heb niets met een stille of lawaaitocht voor een vermoorde regisseur.
Ik heb niets met massa’s.
Ik rouw vaak in stilte. Zomaar tussendoor, op een doordeweekse dag als ik ineens denk dat mijn vader iets verderop op een bankje zit. Een gekke gedachte als iemand al bijna zes jaar dood is. En toch fopt mijn hoofd mij nog steeds.
Ik schrik als ik een ouder echtpaar innig gearmd voorbij zie lopen. Een scheut van heimwee gaat dan door mijn lijf.
Ik rouw in de bescherming van mijn huis. Steek juist nu het kouder wordt binnen weer kaarsjes aan, samen met mijn kinderen. Ik strijk met mijn wijsvinger over een foto van mijn vader met mijn jongste in de armen. Ik aai het meisjesgezicht van mijn moeder, dolgelukkig in de armen van mijn vader…
Ik hou van rituelen, maar vooral van het kleine gebaar. Voor mij kan iedere dag Allerzielen zijn.
Daan, 2 november 2006
Dag MHMT, jij doet een sneltreinbezoek aan mijn blog, bijzonder!
Koester de levenden,zei mam zaliger;-)
Daan,ik word zo opgewonden van jouw geest,errug he?
Het zijn de kleine dingen die er toe doen. Op je eigen wijze. Op je eigen tijd. Als jij er aan toe bent.
Dag Udo, welkom (weer) op mijn blog… Ja, die jaloezie, herkenbaar. En dat zichtbare rouwen: soms zou je willen dat je ook in het gewone leven een rouwband zou mogen dragen. Zodat anderen ook zien dat je nog verdriet hebt. Zonder verplichtingen..
Dag Eline, dank je….
Daan, ik zeg het niet gauw, maar dit stukje ontroert me, raakt me. Krijg er kippenvel van, op een goede manier. Inderdaad, ik had het geschreven kunnen hebben. Meer heb ik niet te zeggen.
Herkenbaar ja, 2 oude mensen op straat, arm in arm. Soms voel ik zelfs een (naar ik hoop gezonde) jaloezie opkomen als ik dit zie. Rouwen, dat doet iedereen op zijn eigen manier, dat blijkt wel weer. Moet ineens denken aan rituelen: Denkend aan al het zwart dat vroeger een bepaalde periode gedragen moest worden voor de rouwenden. Wel lekker duidelijk voor de buitenwereld trouwens, bedenk ik me nu. Heeft ook zo z’n voordelen. Maar ben toch blij dat ik leef in 2006!
Canina: In mijn hoofd al tien keer gereageerd maar hier nog niet. Zo herkenbaar wat je schrijft…
Maria-Dolores: Ik geloof steeds meer dat mijn kwetsbaarheid mijn kracht is…
Frieda: Graag gedaan! Charlotte Mutsaers… Die naam had ik lange tijd niet gehoord! Lang leve Allerzielen!
Em: rouwen is heel persoonlijk. Heel intiem en vaak heel pijlijk. Wat mooi dat de engelen je troost geven….
wat is rouwen eigenlijk? ik heb (teveel) dierbaren verloren. Ik weet waarover ik het heb. Rouwen is eigenlijk nadenken en beseffen dat die persoon er niet meer is, alleen nog maar in jouw hoofd. Alleen dat al … Iemand is de persoon die het voor jou was en voor niemand anders. Intens gemis dat je eigenlijk nooit echt kunt delen. Niet met allerzielen, niet met kaarsjes … Wat (voor mij) blijft zijn engelen. Ik geloof niet maar geloof wel in mijn engelen en die zijn er iedere dag, maar vooral op moeilijke momenten. De liefsten die er niet meer zijn, maar toch ook weer wel.
Dat is mijn rouwen.
Beste Daan,
Ik houd wel van allerzielen, het is immers de verjaardag van Charlotte Mutsaers.
Hartelijk dank trouwens voor je aardige reactie! Ik had lange tijd geen internet thuis en kon nergens bloggen zonder dat er collega’s oid over mijn schouder meekeken. Merci dus.
Dank je Sol, ja rituelen zijn prachtig. Als ze niet opgelegd zijn en je er je individuele invulling aan kan geven. Zo steek ik altijd kaarsjes aan in kerken in het buitenland. En ook binnen de groepen die ik begeleid, als daar behoefte aan is. Het is waar dat we ietwat vervreemd waren van onze rituelen, maar er is een ware inhaalslag gaande!
Ha lieve Daan, mooi weer deze bijdrage, het snijdt! Toch kan ik soms jaloers zijn op de rituelen die de katholieke kerk bezigt. Misschien juist door het kapen van ‘heidense’ rituelen! Ik moet bij rituelen altijd meteen denken aan Afrika, waar dood en leven veel meer met elkaar verweven zijn dan hier in het Westen. Noodgedwongen, maar ook van oudsher. Rituelen om de ziel van de overledene te begeleiden, zodat deze de overgang kan maken van leven naar dood (en naar een volgend leven?) en de zorg voor de achtergeblevenen, beroofd van hun geliefden. Dat moet vaak georganiseerd worden hier in het Westen, het gaat allemaal niet vanzelf. Zo goed dat je dit steeds weer aan de orde stelt, rouwen hoort bij het leven!
@Daan,
nog even een reactie op jouw reactie. dat aarzelende van me, dat heb ik lang als zwakte gezien. maar begin steeds duidelijker te merken dat het heel krachtig is, want het betekent: ik wil meedoen en erbij horen, maar op mijn eigen manier, me niet verontschuldigen of rechtvaardigen, zelf beslissen hoe veel en waar en wanneer ik me aan wil passen, en als jullie (en ikzelf natuurlijk) dat accepteren, dan wil ik er dolgraag bij horen.
Je herinneringen tastbaar willen maken, dat herken ik maar al te goed, Daan.
Twintig jaar geleden was ik te verslagen en te ‘verloren’ (en te jong) om te zorgen voor ‘echte’ tastbare herinneringen.
God, wat had ik dat jasje graag bewaard…
En niks is toeval. Suede jasjes. Het jade-groen van jouw moeder. Het zand-beige van mijn moeder.
En ja, ik draag ook zo’n zelfde jas.
Dat zoeken, verlangen. Zo herkenbaar.
Ik heb ook bij je links gekeken over het verlies van ouders. En alle cliché’s zijn waar: ik dacht dat ik enige was…
Jos: Bijzonder dat ook je ouders van het grafbezoek zijn afgestapt. Dat hoor je niet zo vaak, al laten sommige graven het tegendeel zien. Bizar dat twee mensen op deze dag overleden, daar moet je verder maar niet over nadenken. Herkenbaar ook, de angst voor de komende dood van ouders. Dat hoor ik heel vaak. Niet wegdrukken die gedachten, maar ondertussen erg genieten van de momenten dat je ze ziet. Of genieten: ook ruziemaken als je wilt, maar het niet zomaar voorbij laten gaan.
Canina: wat lief dat je schrijft dat je het zelf geschreven had kunnen hebben. En ik zie je moeder zo lopen in dat jasje. Suede, alles is heimwee vandaag. Zon jasje had mijn moeder ook. Groen, het groen waar ik altijd naar op zoek ben. Een sort jade. Inmiddels heb ik een beige suede jas. Dat is niet toeval, dat is je herinneringen weer tastbaar maken. Heb jij dat ook?
Meid wat diep kan die pijn snijden. Ik heb vandaag gekeken, toch nog, naar de dochter van Bram Vermeulen die niet zonder tranen kan vertellen over haar vader. De bijna blinde paniek. De liefde. Onvoorwaardelijk. En ja, het geen kind meer zijn. Het maakt niet uit wanneer je iets zegt Canina, je zegt het. En het is goed. Ik had vandaag een dip, maar door jouw reactie in ieder geval niet meer! Ik zal mijn best doen. Je hoort van me
Maria-Dolores: mooi, dat aarzelende. Dat slepende. Zal ik toch? Is deze dag ook voor mij, kan ik ook even bij de massa horen? Ja, dat ken ik ook. Soms wisselt het heel erg. Net als kerst. Ik gooi het vaak van me af, deed vroeger vaak net of het niet bestond, en nu probeer ik toch er iets specials van te maken. Zodat het in ieder geval geen nare dag wordt.
Jack pastoor : ja, verdorie! Het zou verboden moeten worden! Emoties. Op het blog nog wel Dank je dat je je verhaal wilt delen. Wat schrijf je met ontzettend veel liefde, tussen de regels door, over je moeder. Jullie leven was nog niet eens echt begonnen Wat een gemis! Het is trouwens vaak zo dat kinderen rouwen om ouders met wie ze geen goede band hadden. Uit je verhaal klinkt respect en begrip ondanks het geweld dat je is aangedaan. Vaak is het ook rouwen om dat wat er nooit was (een normale relatie) en wat er ook nooit meer zal komen. En dat is ook erg pijnlijk. Ja ik ben een geluksvogel. Zeker. Dat mag je zo zeggen. Ik had twee ouders die zielsveel van elkaar hielden en dat ook lieten zien aan de buitenwereld .
Hanny: Wat een schitterende droom weer! Dank je, heel mooi dat ie zo voorspellend was. Dat overkomt je vast vaker
Doortje tnxxxx
Thera : Nadenkertje!
Ramirezi : Eens. Als het alleen maar een ritueeltje wordt, Allerzielen, en het niet meer gaat om de dode zelf, dan gaat het gevoel eruit. Volgens mij worden de geboortedagen en stervensdagen veel meer herdacht hier
Flaxorca: Kaarsen en weemoed: een goede combi. Rituelen en massas kunnen jeover een drempel heen helpen. Het ritueel als massage voor de ziel. Als het werkt is het mooi. Ik ben meer van de retraite, van het beleven met andere zielen, maar niet groots
Sjoukje: Prachtig ja, het toch nog bezig zijn voor iemand, al is het maar boenen. Wij gaan ook altijd op bezoek bij mijn ouders. Alsof ze daar nog zijn. Maar zo voelt het toch een beetje.
Anna: Mooie gedachte, de zwevende ziel die rust moet gaan krijgen. Doet me denken aan Sartre. De teerling geworpen. Dat geeft troost. Ja, en dat is mooi.
Partout Durven te filosoferen voor de dood, dat is verstandig in dit leven…
Reactie is geredigeerd
Filosofie van de dood, das pas leven!
Het heeft te maken met een oud volksgeloof dat de grens tussen de geestenwereld en de gewone wereld met Allerzielen/Halloween heel dun is. Je zou dus geesten kunnen zien op die avond. Je zou dolende zielen kunnen helpen om de overgang te maken en hun helpen te accepteren dat ze dood zijn.
Het een sluit het ander voor mij niet uit.
In stilte gedenken, en ook in een soort verbond samen op het kerkhof grafstenen wassen en mooi maken. De doden verwennen met bloemen of zoals in Latijns Amerika met eten. Weer even voor hen zorgen ook al is het fake. Misschien uiterlijk onecht maar voor de participanten zeer heilzaam.
Heb zelf weinig ervaring met sterfgevallen en dus valt er niet zo heel veel te herdenken. Een graf is echter niets voor mij, net zoals ik liever niet de overledene nog een laatste keer zie. Ik schrijf het meestal van mij af ( http://www.volkskrantblog.nl/bericht/69691 ), zoals met de meeste emoties. Kaarsjes branden hier wel vaak in huis en ik wordt soms toch een beetje weemoedig van wakkerende vlammetjes. Maar er gaat voor veel mensen een enorme kracht uit van massa’s die niet te onderschatten valt, en dat gun ik ze van harte.
Reactie is geredigeerd
Meestal zijn de dag van overlijden, de verjaardag of de feestdagen de werkelijke Allerzielen. Dat soort dingen laat zich niet van bovenaf opleggen…
Ja meisje, elke dag is het een beetje allerzielen. Sommige mensen kunnen zich geen sentimentaliteit veroorloven, omdat het verlies dat ze dagelijks meedragen er te groot voor is.
When the going gets tough, the tough get going…
Reactie is geredigeerd
aanbevolen!
Goh Daan , uit het hart gegrepen.
Denk ook meteen aan mijn droom van heel lang geleden . Ik was toen 19 jaar.
Dit wil ik hier ook wel delen
=======
Ik loop op het kerkhof op zoek naar het graf van mijn Grootmoeder.
Ik loop tussen hoge ligusterheggen op grindpaden, smalle laantjes die allemaal op elkaar lijken. Ik voel me verloren. Ik loop al heel lang te zoeken en het voelt als een doolhof. Dan zie ik een grote zwarte man met een hark , hij is een onderhoudsman en aan het werk. Ik vraag hem: " Weet u waar het graf van mijn opoe is? " Hij zegt dat hij het weet en wijst me de weg, ik moet nog een aantal van de laantjes door, links en dan weer rechts. Het is een hele puzzel maar dan vind ik het graf. Ik zak op mijn knieën en ben zo opgelucht dat ik moet huilen. Het voelt als een soort thuiskomen======
Deze droom droomde ik in één week drie keer, precies dezelfde droom. Ik was toen niet zo met dromen bezig en nogal in verwarring door steeds dezelfde droom.
Want wat schetste mijn verbazing toen ik dit verhaal deelde met mijn moeder. Zij vertelde dat ze pas bericht had gekregen van de begraafplaats dat het graf van haar moeder (mijn Grootmoeder) verjaard was en zou worden geruimd!
Voor mij was het duidelijk dat mijn grootmoeder me had bezocht in mijn dromen. Ik was al jaren niet bij haar graf geweest en ze liet me weten dat, nu deze plek er niet meer zou zijn, ik haar niet moest vergeten.
Dat vind ik dus nog steeds. Ik hoef niet naar het graf van mijn dierbaren om ze te herdenken, dat doe ik net als jij Daan, thuis stil, met kaarsjes.
Dank voor je mooie verhaal.
Verdorie, een tweede keer dat je me diep raakt. Achter elkaar nog wel.
Om mijn lieve moedertje kon ik pas ruim veertig jaar na dato kunnen gaan rouwen, nou ja, een begin dan. Zij was, wij waren zeer jong en ons beider leven was nog niet eens écht begonnen. Dit ondanks dat ze al ruim veertig was. Ik ben onmiddelijk vertrokken uit Nederland en pas veel later weer teruggekomen als een andere, jonge man.
Mijn vader is recentelijk gestorven. Het (12 jaar durende) huwelijk was afschuwelijk. Mijn vader was een gewelddadig en wreed mens. En tot mijn tiende ben ik opgegroeid in een gezin waarin wreedheid de norm was. Beide mijn ouders zijn (waren natuurlijk. Zijn omdat ze nog gewoon in mijn hoofd voortleven) ernstig oorlogsslachtoffer. Toch rouw ik ook om mijn vader. Zijn (hun) geschiedenis is uiterst gewelddadig maar ook om zeer trots op te zijn. Vreemd????? Ja!!!!
Hoe werkt een emotie?
Hier het zinnetje van jou wat me aan het huilen bracht:
= Ik aai het meisjesgezicht van mijn moeder, dolgelukkig in de armen van mijn vader… =
In mijn ogen ben je (ondanks je verdriet toch) een geluksvogel.
Massaherdenkingen zijn in mijn optiek een manier om steun van elkaar te krijgen bij het verwerken van verdriet of voor mensen die hulp nodig hebben bij het oproepen van gevoelens omdat deze anders niet boven kunnen komen.
Zelf wantrouw ik massas.
Reactie is geredigeerd
ik heb het afwisselend alletwee; meestal zeg ik ook: voor mij hoeft het niet, in ieder geval niet op deze manier. en dan laat ik me ineens, al is het maar heel even, toch meeslepen door dat collectieve: allemaal, dus ik ook. héél even toch bij de grote groep horen.
Alsof ik het zelf geschreven heb. Vooral die ‘herkenning’, soms zo scherp als een herinnering en dan het verdriet dat diegene dood is.
Zo zag ik van de week nog mijn moeder wandelen langs het water. Ze had dat hippe beige suede jasje aan. En ze liep te mijmeren, zoals zij alleen kon mijmeren.
Het gekke (en ook weer niet) is dat me dat vooral overkomt rond de tijd dat ze zo ziek en stierf. Terwijl ik nooit bewust met die datum bezig ben. Ergens in november. Twintig jaar geleden alweer.
En binnenkort zal ik ook mijn vader weer ergens zien. December, bijna zeventien jaar geleden.
En na al die tijd kan ik nog steeds niet of nauwelijks schrijven over het verdriet, het gemis. Het geen kind meer zijn.
Ik kijk uit naar je boek, Daan. (Ook dat wilde ik je al een tijd zeggen, maar ja…)
Ik kan best wel meegaan met je Daan. In de ‘prehistorie’ ging ik met m’n ouders nog vrijwillig mee naar het graf van hún ouders. Dat had ‘wel wat’. Maar naarmate ik ouder werd was je in je gedachten elke dag bij overleden dierbaren en dat is nog steeds zo. Ook m’n ouders delen die mening; ze bezoeken amper een graf meer (voorzover het niet omge-urnd is..). Best vreemd misschien, maar ze zijn er van afgestapt.
En toch, 2 november wekt onbewust altijd iets op. Maar dat heeft mogelijk te maken met het overlijden van m’n opa op deze dag. Bovendien is er vanavond een herdenkingsdienst voor m’n enige overleden oom, vorig jaar, óók al met Allerzielen.
Laat het in elk geval NOOIT écht een commercieel getinte dag worden. Voorbeelden hoef ik denk ik niet te noemen. Je hebt het indringend beschreven Daan.
Vaak onbewust ben ik in m’n gedachten bij m’n ouders, die nog leven, maar die me misschien tot ‘instorten’ zouden brengen wanneer ‘het moment’ daar is…
Reactie is geredigeerd
Haha IJsje, nee ook zo zit het niet bij den Daan. Ik heb iets met mijn lieve zielen die niet meer hier zijn. Dat hou ik graag klein. En ik picknick graag, ook op de begraafplaats. Alleen niet vandaag. Vaker rouwen: graag! En gezamenlijk: Ook! Iedereen die vandaag wel iets gaat doen wens ik veel warmte toe.
Aha, dus je zou misschien eigenlijk het wel leuk hebben gevonden om wél iets met Allerzielen te hebben en dat je dan nu lekker kon gaan picknicken op een mooie begraafplaats 😉 Ach, in die zin is elke aanleiding er één. Dus laten we vooral vaker rouwen.
Zeker ijskastmoeder. Het is een prachtige aanleiding om uit de kast te komen ;-)) Ik heb er alleen niets mee. Hoewel ik wel van picknicken en mooie begraafplaatsen hou.
Dat jij niks met Allezielen hebt verbaast me niet, je hebt je eigen weg daarin gevonden 😉 Even los van de stadions, het is wel mooi dat er een legitieme dag is om te rouwen voor hen die daar meer moeite mee hebben. Toch?
Jaap: ik zie je ineens in polonaise door de kamer lopen. Wat een heerlijk beeld!
Ridder: Je hebt gelijk. Zoals zoveel heidense gebruiken zijn gekaapt door de papen… (ben zelf paaps opgevoed hoor!)
Peter: Dank je voor je woorden. Doet me goed!
Reactie is geredigeerd
Dank je Daan, je liet me nadenken over hoe ik over mijn vader rouw. Verschilt niet veel
met massa’s heb ik ook niets.
Maar Allerzielen is volgens mij geen van oorsprong katholiek feest. Het is keltisch en markeert de overgang van een seizoen (Samhain)-van zomer naar winter in dit geval-.
De sluier tussen leven en dood zou in deze periode (31okt/1nov) het dunst zijn waardoor contact met overleden geliefden makkelijker zou gaan. Zoals zoveel keltische feesten is ook deze door de katholieke kerk geconfisceerd.
heb even voor je gegoogled:
http://www.celticspirit.org/samhain.htm
Reactie is geredigeerd
Eigenwijzen, verenigt u 😉
Daan: ik ben nog nooit bij het graf van mijn grootouders geweest. Ik koester wel hun foto. En mijn herinneringen. Ik weet niet hoe het zou zijn bij het graf van mijn eigen ouders.
Gek genoeg ga ik wel altijd naar oude begraafplaatsen in het buitenland. Pere Lachaise, maar ook zo’n mooi kerkhof in Italie, of afgelopen zomer, in Engeland. En dan sta je op het graf van Koning Arthur en Guinevere. Tja.
By the way, ik kom vandaag jouw site niet meer uit ;-)))
Hoi Daan, dat heb ik ook. Carnaval vind ik ook zoiets, een gestuurde emotie, een getolereerd uit de band springen van de massa. Ik bepaal zelf wel wanneer het voor mij "carnaval" is.
Hee Trullenhoedster, mooie reactie. Mijn broer en ik en onze gezinnen picknikken ook op het graf van mijn ouders. Maar niet met Allerzielen. Zal wel in onze eigenwijze aard zitten: alles op onze eigen tijd. èèngwies noemen ze dat bij ons;-))
Ja Daan, maar soms kan het heel bevrijdend werken voor mensen om gezamenlijk met iets bezig te zijn, ook al is het iets als rouw. Veel mensen weten hun eigen gevoelens niet te verwerken en hebben daarbij de emoties van anderen nodig.
Ik heb ook niets met gezamenlijk herdenken, toch vind ik dodenherdenking altijd indrukwekkend. Nee, inderdaad, geen dode zangers in een stadion.
Maar misschien zijn wij noorderlingen te nuchter. Ik vind de manier waarop bijv. in Zuid-Amerika de hele familie gaat picknicken op het familiegraf wel een hele mooie. Feest, bloemen, wijn en zoetigheid. Tja, het heeft wel wat.