Ze is 76 en ze is bijna blind. Woont met haar man in een kleine woning in de buurt van Rotterdam. Tot vier jaar geleden woonde haar zoon met zijn vrouw en drie kinderen naast haar. Iedereen tevreden. Ondanks haar steeds slechter wordende gezichtsvermogen wilde ze zelfstandig blijven leven. Wilde haar zoon niet te veel belasten, wilde een grootmoeder blijven die klaar zat met snoepjes voor de kleinkinderen.
Vier jaar geleden kreeg haar zoon een nieuwe baan aangeboden. Andere kant van het land. Iedereen blij, nieuwe kansen, wonen in het groen, en natuurlijk kwamen daarna ook de tranen. Afscheid. Heimwee. Gemis van kinderstemmetjes en stampvoetjes. Belletjes van en naar oma ‘ik mis je zo’.
Een half jaar later liep haar zoon op straat en zakte ineens in elkaar. Dood. 42 jaar.
Stomverbijsterd zat ze naast de telefoon. Hoorde hoe haar huilende schoondochter vertelde dat niemand meer iets voor hem had kunnen doen. Ze reed met haar man direct naar het oosten, naar die prachtige woning aan de rand van het dorp, met die grote tuin, met die heerlijke boomgaard. In het huis was het stiller dan ooit. Zijn dode lichaam lag opgebaard in de woonkamer. Ze rook zijn vertrouwde geur, en rook de dood. Ze voelde zijn vertrouwde gezicht, voelde de tranen van haar schoondochter toen ze haar omhelste. Kleine handjes die oma streelden. Stille snikken. Ongeloof. Daarna begravenis, afscheid ‘geconcoleerd’. Stilte. Stilte. Stilte.
Nu, vier jaar later, doet het nog steeds pijn. De bezoekjes van en aan haar schoondochter kosten heel veel tijd, en iedereen is vol liefde, maar natuurlijk ook net zo druk. Ze zit daar maar, in dat kamertje met radio en tv, en al is haar man een schat, langzamerhand doet de wond steeds meer pijn. Ze vereenzaamt. Ze mist haar zoon, zijn gezin, de warmte die er altijd was. Maar ze snapt er niets van.
Ze belt na een uitzending over het verlies van een kind een nationale hulplijn: ‘ Het is vier jaar geleden dat ik mijn zoon verloor, en ik voel me nog steeds zo verdrietig. Wat kan ik doen?’ De jongen aan de andere kant zegt ‘ Even opzoeken, aha, ik zie dat voor het verlies van een kind 2 jaar staat, qua verwerking. U zou er nu dus al lang overheen moeten zijn’. Ze hangt op. En gelooft er geen bal van. Hoe durft hij te zeggen dat het nu over moet zijn. En ze gaat verder bellen. Gelukkig maar. Ze spreekt uiteindelijk iemand die haar vertelt dat er geen tijd staat voor het verwerken van het verlies van een kind. Je gevoelens mogen uiten, daar gaat het om. Ze krijgt het telefoonnummer van de Vereniging Ouders van een Overleden Kind (www.vook.nl) en van een rouwbegeleider in de buurt. Opgelucht hangt ze op. Ze mag rouwen. Ook nu nog.
|
Ouders die een kind verliezen zeggen vaak dat er is geen sprake van het verwerken van de dood van je kind. Zij spreken liever over ‘op den duur proberen het verlies te verweven in je leven‘. Verwerken duidt op achter je laten. Verweven is verder leven, maar met het verdriet, dat altijd onderdeel zal zijn van je leven. En dat er mag zijn. |
Foto: Peter Voortman
mijn oma is inmiddels twee kinderen verloren, mijn vader overleed op zijn 33e, zijn broer overleed toen hij 48 was. Afgelopen maandag werd haar broer begraven, naast haar twee zoons en haar echtgenoot. De pijn in mijn oma’s ogen is niet te beschrijven. Het verlies van een kind draag je de rest van je leven
Voor rouw
staat geen
tijd….
Indringend verhaal Daan. Ik voel helemaal met die mevrouw mee. Erg pijnlijk, die ontkenning van zo’n onwetende snotneus.
Da’s mooi en gebruik naar hartelust, wijsheid is er om te delen 😉
Demio: Deze mevrouw mocht het van zichzelf niet moeilijk hebben, want haar schoondochter en kleinkinderen hadden het in haar ogen veeel zwaarder. Door te vergelijken doe je jezelf vaak te kort. Erkennen dat je verdriet hebt en mag hebben is het begin, denk ik.
Joshua: je ontroert me. Ook zonder iets te zeggen. Deze keer extra, door die regels soms went het, soms niet… Dank
IJskastmoeder: soms lees je regels die je zo toe kunt voegen aan je eigen repertoire, zinnen die zo eigen voelen dat ik ze vast volgende week uitspreek. Mag ik ze van je lenen, ik vind ze prachtig. Dank je.
Sjoukje: dank je, ik was het bijna weer vergeten. ik heb met veel plezier en herkenning gelezen over jouw rouwgroep. De groep die ik begin vorig jaar begeleidde komt volgende maand weer bij elkaar. Super hoe zij al bijna twee jaar elkaar ondersteunen. Dank voor je reactie!
Ja rouwen mag ze zoals ze dat zelf wil als ze maar niet vergeet om acceptabel door te leven.
Anders ben je niet alleen voor jezelf maar ook voor anderen een kwelling.
Zelf ben ik bij de rouwverwerking van Humanitas geweest pas na een jaar na dood van mijn man. Het bleek een goede keuze.
Nu vier jaar later zien we elkaar nog regelmatig.
We gehuild maar nog meer gelachen.
Reactie is geredigeerd
Kan die jongen nog ontslagen? Wat een dappere mevrouw dat ze doorgegaan is met bellen, of waarschijnlijk staat het voor haar wanhoop.
Verwerken, ik zei het al eerder ergens op je blog geloof ik, daar geloof ik niet zo in. Wel in omwerken, zoals compost, levenslang van invloed en als het lang genoeg verteerd kan het voeding worden voor nieuw leven.
Het héle Leven is verliesgevend
maar ik heb altijd bij verlies
het gevoel, dat het uiteindelijk
winstgevend kan zijn…………
Maar misschien heb ik makkelijker
praten dan anderen……………
Wel mooi hoeveel winstgevende-energie jij in dit werk stopt.. want in stilte volg ik je wel
Soms laat of te laat met réageren..
en ik heb wel eens geschreven
Verdriet
je bent het
Soms wendt het
Soms niet
Groet Joshua
Ze zeggen altijd dat dat het ergste is, een kind verliezen. Ik kan me enigszins voorstellen hoe diep dat gaat.
Reactie is geredigeerd
Och wat mooi Rami. Onder de stof het verdriet. Onder het plaveisel het moeras, zoiets. Waar, allemaal waar. Soms het kleedje optillen..
Weven doe je met een draadje. Soms is het verdriet onder het lapje stof, soms erboven…
Zoe: dat is mijn ervaring ook. Het draait eigenlijk allemaal om luisteren. En dat is moeilijk.
Kale: wat leuk jou hier weer te zien! En eh, ik ga bij Debby kijken!
En twee jaar: nee, dat kan ook niet. De wetenschap wil echter heel graag zekerheden, en is alsmaar bezig met de duur van een rouwproces. Gelukkig komen zij er steeds meer achter dat hoe meer je onderzoekt, hoe meer vragen er ontstaan.
Mo: die scherpe kantjes: precies. En dan doet zo’n opmerking extra pijn.
Coby: Juist. Heel erg. Een hulpverlener weet helaas niet altijd alles van rouw. En sommige mensen denken dat ze altijd moeten helpen, terwijl luisteren een basisvaardigheid is.
Beus: Deze mevrouw wilde zo graag haar verhaal kwijt, en kreeg in eerste instantie alleen maar hulpverlenersjargon. Vreselijk. Gelukkig kwam het daarna goed en werd er naar haar geluisterd.
En dat verweven: soms duurt dat een inderdaad leven lang, en is dat nog niet lang genoeg.
Gecompliceerde rouw, of zoals jij het noemt, is inderdaad niet telefonisch vast te stellen. En soms wordt er te snel mee geschermd..
Verdriet blijft, schat ik in, maar verweven is een proces dat niet iedereen lukt binnen de gemiddelde duur.
Pathologische rouw bestaat natuurlijk wel, maar is moeilijk telefonisch vast te stellen.
Hoe kan in hemelsnaam die jongen aan de telefoon van een hulplijn zitten…..wordt er niet gekeken naar wie er aan wordt genomen? Het is bijna niet te geloven, dat zo’n iemand daar echt een telefoon mag vasthouden…..
Gelukkig inderdaad dat die mevrouw ook andere (mensen-)oren en hulp heeft ontmoet. Het is allemaal al verdrietig genoeg.
Hartelijke groet, Coby
Wat een triest verhaal.
Na twee jaar zijn de scherpe kantjes er misschien een beetje af. Maar vergeten doe je het nooit, en het verdriet draag je met je mee.
Hey Daan, zag je reactie bij Rami en dacht bij mezelf, ik ga weer eens bij je kijken.
Ik kan mij uberhaupt niet voorstellen dat iemand na 2 jaar over de dood van zijn of haar kind heen is.
En met de vergrijzing in dit land en het hogere percentage eenpersoons huishoudens zal vereenzaming in de toekomst waarschijnlijk grotere vormen aannemen.
Schrijnende toestanden in de hulpverlening en de zorg. Ik vrees dat we er voorlopig nog niet vanaf zijn.
Groet van de Kale
http://www.kaledoperwt.punt.nl
mocht je zin/tijd hebben, Debby is voor zichzelf begonnen
http://www.petit.punt.nl
ik heb een aantal mensen ontmoet die op hoge leeftijd een kind zijn verloren. Mijn ervaring is dat zij niet oud genoeg worden om over dit verlies heen te komen. Ze nemen het mee hun graf in.
Een tijdje geleden verpleegde ik een vrouw die 80 jaar geleden haar peuter had verloren. Toen ze er over vertelde schoten opnieuw de tranen in haar ogen.
rouwen is zo persoonlijk. die sukkel heeft er niks van begrepen.
Ja percies Jacob, een hurk die niet weet dat luisteren veel belangrijker is dan oplossingen bedenken.
Hulpverlenen leer je niet alleen uit een boekje, de hurk 🙂