Huwelijksgeschenk van mijn ouders in 1964, vazen Delfts Blauw, met breuk.
Rouw maakt soms meer stuk dan je lief is. Het kan families voor altijd verscheuren, het kan eeuwige stiltes veroorzaken. Een gezin dat rouwt is gewond, en moet zien te helen. Er is iemand voor altijd weg, en het kost tijd om weer verder te gaan met elkaar.
Iedereen in dat gezin, en binnen de naaste familie, heeft daarnaast zijn eigen rouw. De oudste zoon mist zijn makker, de jongste dochter de positie van Benjamin. De echtgenote mist haar geliefde en mede-opvoeder. Als je overmand bent door je eigen verdriet, is het vreselijk moeilijk te kijken naar het verdriet van een ander in de familie. Dan kan het lastig zijn om te erkennen dat het ook moeilijk voor die tante is, die haar broer verloor. Is het moeilijk voor oma om niet van de daken te schreeuwen dat de kinderen dan wel hun moeder kwijt zijn, maar zij haar kind verloor, en geen toekomst meer heeft…
We kunnen soms nauwelijks kijken naar de pijn van een ander, zonder die met de pijn van onszelf te vergelijken. Leedconcurrentie ligt op de loer. De dood maakt heel veel gevoelens los, die soms al jaren sluimerden, maar die pas na de dood aan de oppervlakte komen. Gevoelens die ontwrichtend kunnen zijn voor het systeem dat familie heet.
Een gezin, maar ook een hele familie kan hierdoor uit elkaar vallen, maar natuurlijk hoeft het niet. Als jij jezelf toestaat en de ruimte krijgt om te rouwen zoals je wilt, en de ander diezelfde ruimte geeft, dan ontstaat er weer een balans. Langzaam maar zeker. Als jij accepteert dat het voor je moeder heel zwaar is, en zij ook jouw verdriet mag zien, en als zij accepteren dat jij veel huilt, en jij vervolgens niet verwacht dat zij ook op die manier uiting geven aan hun verdriet, dan kan dat de band versterken.
Maar dit is allemaal makkelijker geschreven dan gedaan.
Binnen ons gezin hebben wij na de dood van mijn moeder de balans hervonden, al na korte tijd. Hoe moeilijk het soms ook was om het verdriet van de ander te zien, en het eigen verdriet te tonen.
Met een deel van de familie hebben we die balans echter nooit kunnen vinden. Hoe iedereen het ook geprobeerd heeft, soms jaren later nog: we zijn er niet in geslaagd om elkaar individueel te ‘verstaan’. Ik zag en zie hoe we allemaal hevig aangeslagen waren door haar dood, maar we konden elkaar daar, op sommige momenten na, niet in ondersteunen. Uiteindelijk is de band verbroken.
Mijn boek rakelt veel op. Bij mij, maar ook bij de anderen uit mijn familie. Ik zie dat, en ik snap dat. En ik laat het. Het is niet mijn bedoeling oud zeer op te halen, en een beschuldigende vinger uit te steken.
Wel wil ik blijven vertellen hoe het werkt. Soms. In families. Als je er samen niet uitkomt. En over hoe het wel kan. Soms.
Eline: dank voor je vertrouwen
Udo: dat is goed..
Zusenzo: herkenning, zo belangrijk
TheoB: mooi woord, heerlijk. is ook in een ruk geschreven trouwens.
Heerlijk om te lezen ,schuilt een hoop waarheid in.
Tja, wat kan ik hier nu voor zinnigs op zeggen.
Zo herkenbaar, niet alleen bij rouw, maar sowieso bij groot verdriet.
Dus aanbeveling !
Wat heb je het weer prachtig beschreven!
Hélemaal zoals het kan zijn…
Word er stil van.
Succes, Daan! Maar het gaat je vast goed af.
Botofogo: heel graag gedaan, ook voor jou!
F. Dat is prachtig. Vanavond geef ik een lezing. Gaat over rouw, maar ook over licht. Net als die kaarsjes in de dom. Dank je!
Reactie is geredigeerd
wat een fijne tekst. Net wat ik nodig had. Dank je.
gr,
botofogo
Vanndaag kun je ze extra herdenken de Dom is de hele dag open Daan.
Een kaarsje bij een universeel moederfiguur aansteken kan nooit kwaad.
Mooi hoe je ut hebt opgeschreven :-))
Daan, je vroeg laatst wat mensen achterlaten als zij emigreren. In mijn geval was het geen emigratie, maar werd dat wel, door een een sterfgeval in de familie en de rouw proces eromheen. Ik heb gekozen om niet terug te gaan.
Ja, blijf vertellen, want je doet het leuk! Ik ben ermee eens dat het lijkt wel te kunnen; ‘een normale rouw’ of zoiets. Echter, hoe ouder ik word, hoe meer ik mij realiseer dat er geen normale rouw is.
Partout, schrijver van mooie one-liners. Ik zal een schietgebedje voor u doen. (voor wat meer geluk).
In onze samenleving lijkt wel helemaal geen plaats meer te zijn voor rouw. Twee weken na de dood van iemand, mag je er niet meer over "zeuren", terwijl de verwerking pas vaak veel later begint, omdat je de eerste periode in shock bent. Mensen in rouw beleven dit daarom veel te vaak in een sociaal isolement.
Soms denk ik wel eens, dat het helemaal geen kwaad kan om in zwart gekleed te gaan, of met een rouwband te lopen, zolang je dat nodig acht. Zodat men misschien meer begrip en tolerantie ontvangt. Heel ouderwets he. 🙂
Bedankt dat je dit onderwerp bespreekbaar maakt.
Ik heb al mijn vrienden verloren, en ik leef nog. Over dat laatste ben ik soms wel es wat rouwig.
Eline: je hoeft niets te zeggen. Het is goed. Zorg goed voor jezelf.
Zoë: mmmmm.
dit heb je weer goed opgeschreven!
groet Z
Aanbevolen. Dit stuk van jou kwam keihard en onverdund binnen hier. En meer kan ik er niet over kwijt.
Reactie is geredigeerd
Peter, ik vind het ontzettend fijn dat je een beetje meeleest in de kamer hiernaast. Dank je. Ik zal wel moeten loslaten. Maar nog even ruimte geven. Dan klaar.
Koen, zucht, dank je, goed om te lezen! Die wijsheid is er nooit direct. Het is ook geen wijsheid denk ik: het is verzamelen van meningen, gedachten, uitspraken, en dan vergelijken, ontleden, zien, op afstand bekijken en alle kanten zien. Niet een kant. Maar als je er middenin zit is dat erg moeilijk.
Van Harte aanbevolen Daan. Met interesse gelezen, je zegt hele wije dingen! Ik kan me goed voorstellen dat je boek veel oprakelt. bij jezelf. Maar ik denk dat je een heel stuk op de goede weg zit en gekomen bent ,anders zou je geen woordvoerder kunnen zijn van de stichting! Het boek is misschien en hopelijk ook voor jou een vom van catharsis . Dat kan haast niet anders.
artikel in Libelle was goed!
Het zou een mooi gegeven zijn als rouw , hoe pijnlijk ook,met een paar naasten gedeeld kan worden en over gesproken kan worden,waarbij de ander in zijn waarde gelaten wordt . Iedereen heeft een ander rouwproces.
Ik kijk uit naar je boek! Tot later.
gr,koen
Reactie is geredigeerd
Daan, na zo’n proces kun je niets meer goed doen. Of je nu gaat staan, liggen, zitten, knielen, bukken, buigen of hurken, als de ander zich eenmaal het recht heeft aangemeten om je te veroordelen zal hij bij iedere houding die je kiest dat voort zetten. Dan kun je inderdaad maar beter loslaten en uit de buurt bliven maar
Mo: het is ook nog maar zo kort geleden dat we allemaal ons mond hielden, dat vergeet ik ook wel eens. Het calvinisme, vast en zeker. En ja, ik blijf vertellen, hoe pijnlijk dat soms ook is.
Peter: soms denk ik alle kanten van de medaille gezien te hebben. En beschreven. En ziet de ander toch nog weer een nieuwe kant. Onbeschreven. En wordt boos. Frustrerend soms, machteloos. Loslaten als enige remedie vaak.
Coby: dank voor je woorden. Momenteel voel ik me helemaal niet zo sterk, maar wel sterk in mijn boodschap, dat heb je goed gezien.
Juliette: je herkenning is zalvend. De vrijheid nemen en de ander vrijheid te geven, is denk ik rijkdom..
Misschien heeft het wel te maken met de – toch – calvinistische inslag van ons Nederlanders, dat je moeite hebt om elkaar te ondersteunen. Wij zijn nu eenmaal niet allemaal gewend om ons verdriet te tonen, om onszelf te veel bloot te geven. Bang dat de ander dat eng vindt (wat ook vaak zo is!).
Goed dat je het blijft vertellen Daan.
Je wilt het niet en toch gebeurt het. De anderen willen het niet en toch gebeurt het.
De ene keer zijn de interne machtsverschuivingen de oorzaak, de andere keer een vergeten hand of kus, de verkeerde plaats in de kerk; allemaal punten waar we de pijn aan hechten en moeilijk van los kunnen komen. Dan vallen er woorden, dan onstaat onbegrip, dan wordt er geloerd, gewikt.gewogen, veroordeeld en afgewezen en verdwijnt er wat er was. Was er wel wat?
Zo herkenbaar………
Reactie is geredigeerd
Willen blijven vertellen hoe het werkt, ja, dat is belangrijk en zo goed, denk ik. Vereist kracht en stevigheid ook, zoals je schrijft: het maakt van alles los. Het is ook lang niet altijd leuk. maar toch moet het…Volgens mij, ik weet niet of ik dat juist zie of voel, ben je daarin sterker geworden. Het is alsof het schrijven van je boek je heeft doen groeien. De puntjes op de i heeft gezet. En zo voelt deze bijdrage en vooral de laatste zinnen daarvan ook voor mij. Ga door met vertellen, Daan. Daar waar ruimte er ook niet is of kan zijn.
Hartelijke groet, Coby
Jeetje Daan, wat enorm herkenbaar weer ! (zeker nu voor mij)
In mijn ervaring kan de sociale druk van familie en omgeving over ‘hoe je met rouw moet omgaan’ zoveel kapot maken… die druk waarin mensen elkaar geen ruimte geven om ieder op hun eigen manier met rouw om te gaan.
Zelfs aangeleerde (rouw-)patronen, patronen die je geleerd hebt als kind toen je nog niet beter wist of nog niet voldoende je eigen ruimte kon opeisen, kunnen je later nog in de weg zitten bij het *goed* omgaan met rouw: namelijk gewoon op je eigen manier dat doen, voelen en zeggen wat bij jou past, jezelf ruimte geven.
En zeker door dat laatste kan jaren later een (familie-)band die goed leek alsnog kapot gaan wanneer iemand ervoor kiest om bij een volgende rouwsituatie het ‘anders’ te doen dan aangeleerd.
Het uit zelfbescherming afwijzen van ‘steun’ van die mensen die je de (voor jou) verkeerde patronen aangeleerd hebben is een pijnlijke maar logische reactie.
Voor mij komt het er uiteindelijk op neer dat je ieder mens zijn eigen ruimte moet geven voor zijn/haar eigen rouw. Je mag je verbazen of verwonderen over hoe een ander het doet, maar nooit een oordeel hebben en nooit de ander’s ruimte beperken.
En voor jezelf: creër, eis op en bewaak de ruimte die je voor jezelf en je eigen rouw nodig hebt.
Het vermijden of afwijzen van mensen die je daarin beperken is een gezond proces, want laten we nou eerlijk zijn, zijn dat de mensen waar je in de toekomst mee verder wil ? mensen die jou en jouw rouw niet respecteren ?
Beetje lang stukje geworden, maar om af te sluiten: "Met familie wordt je geboren, je vrienden kies je".
Dag Henk, wat mooi dat je dat schrijft. 1 x per maand naar het graf. Ik zie bomen voor me, en voel de wind.
De ‘ruimte’ dat is inderdaad heel belangrijk. Ieder mens heeft zo zijn eigen manier van verwerken.
( ik fiets eens per maand naar het graf van mijn ouders)
Groeten, Henk.